Nükleer Santrallerin Çevresel Etkileri

elektrikuretimi
26 Kasım 2011

 


Şekil : Nükleer enerji santralarının çevresel etkileri

Şekil dikkatlice incelenirse nükleer santrallerden oluşabilecek radyoaktif etkiler iki farklı yolla çevreye ve insanlar dahil tüm canlılara ulaşmaktadır. Birinci yol ; Bacalardan çıkan emisyonların atmosferde taşınımı ile yer yüzeyine ve yer yüzeyindeki canlılara ulaşması, İkinci Yol ; Santralden çıkan sıvı ve katı atıkların nehirler , göller veya denizlere ulaşması ile bu ortamlarda yaşayan canlıların ve yer altı sularının bu atıklardan etkilenmesidir. Yer yüzeyinde yaşayan insanların ve hayvanların doğal yaşamın sirkülasyonu nedeniyle her iki yol ile nükleer santraldan oluşabilecek radyoaktiviteden etkilenmesi. Tüm endüstri tesislerinde olduğu gibi
nükleer santral teknolojisinde de ” çevreye mümkün olan en az atığı bırakmak” temel prensiptir. Ancak bu temel prensip içinde yer alan “mümkün olan” ve ” en ” tanımlamaları politik ve hukuki çevrelerde farklı anlamlar altında değerlendirilmektedir. Çevrede ölçülen çok az miktarlar doğal kalıntılar düzeyinde olunca etki-tesir bağlantısının kurulması güçleşmektedir.

Nükleer Enerji santrallarında diğer konvensiyonel santrallarda olduğu gibi bir yanma olayı mevcut değildir. Santrallardan ve özellikle reaktör binasından birinci veya ikinci çevrimde herhangi bir şekilde olabilecek sızıntı veya kaçaklardan radyoaktif elementlerin proses buharı yoluyla kontrolsüz olarak çevreye dağılmaması için söz konusu binalar sürekli olarak alçak basınç altında tutulur. Diğer bir ifade ile bu binalardaki hava emilir, dışarıya göre basınçta düşük olacağından kaçaklardan dışarıya doğru değil içeriye doğru bir hava akımı oluşur.

Emilen hava ise sürekli olarak ölçüme tabi tutularak filtre edilir ve daha sonra kontrollü bir şekilde baca yoluyla çevreye bırakılır. Aynı şekilde sıvı atıklarda benzer yöntemler ile toplanır da kullanılan istatistiki yöntemlerin sağlıklı olması gerekmektedir.

ÇEVRE ETKİLERİNİN HESAPLANMASI

Bir nükleer santralın gerek yapımı için gerekse işletilmesi için mutlaka yetkili kuruluşlardan lisans alınması gerekmektedir. Bu yetkili kuruluşlar her ülkenin kendisinin tanımladığı kanunlara ve yönetmenliklere göre çalışmalarını sürdürür. Ülkemizde de bu konu ile ilgili kuruluş Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ( TAEK) dur.

Tesis ile ilgili çevresel etki değerlendirmesi yapılırken ; işletmeden dolayı insan ve diğer canlıların sağlığına olan veya olabilecek muhtemel etkilerin irdelenmesinde takip edilecek yöntemler başlıklar altında gösterilir.
Şöyle ki ;

Kurulacak Tesisden:

Nükleer santrallardan atılan gaz atıkların atmosferdeki dağılımı hiç bir zaman standart bir yol izlemez. Atmosferdeki dağılım tamamen rüzgar hızına ve yönüne ve atmosferin kararlılığına bağlı olarak değişir. Havada bulunan gazlar ve aerosol olarak tanımladığımız yüzen toz taneleri kuru hava şartlarında ( fallout ) veya yağışlarla ( washout) yer yüzeyine ulaşırlar. Günümüzde güvenilirliği deneylerle kanıtlanmış olan çeşitli metotlar ile yaklaşık 20 Km yarıçaplı bir alan içindeki havadaki veya topraktaki konsantrasyonu hesaplamak mümkündür. Daha uzak alanlar için ise meteorolojik veri sağlayan meteorolojik şebeke ile fiziksel ve matematiksel modellemelere ihtiyaç vardır.

Şekil-2 de atmosferik dağılım ile ilgili bazı şemalar yer almaktadır. Günümüzde yapraklı bitkilerin yapraklarında biriken veya kökleri vasıtası ile topraktan aldıkları radyasyon miktarları araştırmalar neticesinde bilinmektedir. İnsanların besin maddelerinden alabilecekleri radyasyon miktarları hesaplanırken kabaca yetişkin veya çocuk olarak en yüksek tüketim miktarları göz önüne alınarak hesaplanır.
Ülkeler arasında kullanılan kıstaslar nedeniyle farklı sonuçlar çıkabilir.

 

ÇEVRE ETKİSİNİN HESAPLANMASINA ÖRNEK

Nükleer enerji santralının projelendirilmesinde (design objectives) ve izin verilmesinde her ülkede farklı kriterler uygulanmaktadır. Örneğin ABD de aranan şartlardan birisi santral kontrol bölgesi dışındaki bir kişinin alacağı maksimum etken eşdeğer vücut dozunun 0.05 mSv altında olması istenmektedir. Almanya yönetmenliklerine göre civardaki tüm mevcut tesisler de hesaba katılarak santral sahası dışındaki bir insanın her türlü kaynaktan alabileceği eşdeğer vücut dozunun 0.3 mSv geçmemesi aranmaktadır. Bir örnek olarak bebeklerde yod-131 emisyonu neticesinde yod dozunu hesaplayalım: Havada gazların dağılımı ve kuru çökelmesi (fallout) sonucunda yere yakın havadaki etken yod dozu:

D(mSv) = Q ( Bq)* (s/m3)*vg(m/s)*g(Svm2/Bq*1000(mSv/Sv)

Denklemi ile hesaplanır. Burada;

Q= Yod-131 emisyon miktarı

Vg = çökelme hızı

G= besin doz faktörü( nützung)

Yıllık yod 131 emisyon miktarı Q ve difuzyon faktörü denklemde çarpan olup örnek olarak Q=10 Bq ve X= 1.8 *10 s/m3 alınabilir

Nükleer santrallarda elektrik santrallarında veya başka bir tesiste yapılmayan güvenlik çalışmaları ve çevrenin detaylı olarak incelenmesi esastır. Bununla birlikte nükleer santralların diğer sanayi veya enerji tesislerinden daha tehlikeli ve zararlı olduğunu söylemek hatalıdır. Nükleer endüstri her yönü ile hi-tech bir teknolojidir. Her kademede kalite ve güvenlik en ön planda tutulur. Bu bilincin olmadığı toplumlarda ise hiç bir zaman ve hiç bir konuda Hi-tech teknoloji ile tanışmaları söz konusu olamaz. Bu tür faaliyetler ise daima bir çıkmaz yol olarak kalmaya mahkum olur.

Çeşitli sivil toplum örgütleride yüksek teknoloji için toplumyapımızın uygun olmadığını halen bir çok ülkede meydana gelemeyecek bazı olayların ise ülkemizde sıradan olaylar olarak kabul edildiğini belirtmektedirler. Bu konuda yapılması gereken ise gelişmiş ülkelerdeki toplumların kalite anlayışlarını ve titizlik disiplinlerini kendi toplumumuzda da hayata geçirmenin yollarını aramaktır. Bunu sağlayabilirsek sadece nükleer santral değil her türlü Hi – tech üretimi yapabilmemiz mümkün olabilecektir.

Tüm dünyada sadece insanların sadece kendi ihtiyacı olan enerji ihtiyacını karşılayabilmek için bile yeni enerji kaynaklarına ihtiyacımız vardır. Bu ihtiyacı sadece klasik enerji kaynaklarından karşılamamız hem yeterli olmayabilir  hemde  bu tercih çok akılcı olmaz. Bu nedenle Nükleer enerji bu mantık çerçevesinde enerji kaynakları içerisinde yeni bir enerji kaynağı olarak değerlendirilmelidir. Hiç şüphesiz tercih edilip edilmemesi yine bizlere bağlıdır.

Yorumlar